دوربینهای مداربسته (به انگلیسی: Closed-Circuit Television) (CCTV) دسته ای از دوربینها هستند که معمولاً برای نظارت بر اماکن داخلی و خارجی مورد استفاده قرار میگیرند و بسته به شرایط محیط انواع مختلفی دارند. این دوربینها به گروههای مختلفی مانند دوربینهای آنالوگ، دوربینهای دیجیتال و دوربینهای تحت شبکه تقسیم میشوند.
یک مهندس آلمانی به نام والتر بروش مخترع دوربین مداربسته بود. اولین رونمایی از دوربین مداربسته در اماکن عمومی در آمریکا در سال ۱۹۱۳ بود.
اولین دوربین مدار بسته در سال ۱۹۴۲ توسط ارتش آلمان نازی برای نظارت بر چگونگی شلیک موشک V2 در ایستگاه پرتاب این موشک نصب شد. حدود ۷ سال بعد در آمریکا سیستمهای مدار بسته تجاری به بازار آمد با نام Vericon و جالب توجه است که استفاده از این دوربینها نیازی به مجوز دولتی نداشتهاست.
اولین دوربینهای تحت شبکه در سال ۱۹۹۶ توسط شرکت "Axis" با استفاده از پایه نرمافزاری لینوکس (Linux) تولید شد، این دوربینها براساس استانداردهای HTTP و RTSP طراحی گردیده بود و از استانداردهای IP برای ارسال تصاویر در قالب اطلاعات (Data) استفاده میکرد. دوربین مداربسته از طریق ثبت اطلاعات تصویری یک محیط امکان پیگیری شخصی یا قضایی پس از وقوع جرم را مهیا میکند. امروزه استفاده از تصاویر دوربینهای مداربسته در سطح شهر به بخشی از روند پیگیری پلیس و سازمانهای امنیتی تبدیل شده. داشتن تصویر از محل وقوع جرم، روند اجرای آن یا افراد متخلف درگیر، امکان پیگیری و جلب مجرمین را به شدت بالا میبرد. از منظر قضایی نیز تصویر ضبط شده در دوربینهای مداربسته به عنوان یک مدرک کاملاً معتبر شناسایی میشود و میتوان به راحتی به آن استناد کرد.
در گذشته رزولوشن دوربین مداربسته را با واحدی به نام تی وی لاین می شناختند که بعد از ورود تکنولوژی های جدید و تغییر نیاز مصرف کنندگان، رزولوشن ها با واحدی به نام مگا پیکسل شناخته می شوند.
ساختار اصلی
بدنه دوربین: قاب اصلی و قاب پوششی خارجی که نسبت به فضای مورد استفاده آن را انتخاب میکنند
بخشهای الکترونیکی دوربین: سنسور، بورد اصلی، کانکتور و بورد تغذیه
لنز دوربین: لنزهای دارای قابلیت زوم نوعی از لنزها است که با تغییر فاصله کانونی و بزرگ نمایی دوربین، ثبت دقیق تر تصاویر از نقطه ای خاص را ممکن میسازد. هر چه فاصله کانونی لنز بیشتر باشد تصویر را کمتر متمرکز میکند و زاویه دید دوربین کمتر خواهد بود. این لنزها معمولاً دارای فوکوس خودکار نیز هستند. برخی از دوربینهای مدار بسته دارای موتور مکانیکی هستند و دارای قابلیت حرکت و تغییر زاویهٔ دید لنز بوده و تغییر منطقهٔ پوشش تصویری دوربین را ممکن میکنند
بر اساس نوع حسگر:
بر اساس نوع سیگنال خروجی:
بر اساس نحوهٔ انتقال تصاویر:
بر اساس محل نصب:
مقایسهٔ دوربینهای مداربستهٔ آنالوگ و دیجیتال
کیفیت تصاویر: دوربینهای دیجیتال، معمولاً کیفیت بالاتری از دوربینهای آنالوگ دارند.
پردازش تصاویر: گرچه دوربینهای آنالوگ قابلیتهای اولیهای در این زمینه دارند اما قابلیتهای اصلی پردازش تصویر (تشخیص چهره، پلاک خودرو و …) تنها در دوربینهای دیجیتال در دسترس هستند.
محل ذخیرهٔ تصاویر: تصاویر ثبت شده توسط دوربینهای مداربستهٔ آنالوگ معمولاً در یک نوار یا کاست ذخیرهسازی میشوند اما تصاویر ثبت شده توسط دوربینهای دیجیتال بسته به نوع دوربین میتواند بر روی هارد دستگاه، کارتهای حافظه، لوح فشرده یا فضای ابری (Cloud) ذخیره شوند.
قیمت: هزینهٔ دوربینهای آنالوگ معمولاً پایینتر از دوربینهای دیجیتال است.
تعرفه نصب دوربین مداربسته
تعرفه نصب دوربین مداربسته به موارد متعددی بستگی دارد؛ اینکه چه برندی و چه پروژه ای دارای تعرفه کمتر یا بیشتری باشد نیاز به نیاز سنجی دقیق پروژه شما دارد.
هنگام خرید دوربین مداربسته، باید به چند مشخصه فنی کلیدی توجه کنید تا محصولی با کیفیت و متناسب با نیاز خود تهیه نمایید. اولین و مهمترین مورد، رزولوشن یا وضوح تصویر است که بر حسب مگاپیکسل اندازهگیری میشود؛ هرچه رزولوشن بالاتر باشد، جزئیات تصویر بیشتر و کیفیت بهتری خواهد داشت. دوربینهای ۲ مگاپیکسل (۱۰۸۰p) برای مصارف معمولی کافی هستند، اما دوربینهای ۴K (۸ مگاپیکسل) برای مشاهده جزئیات بسیار ریز، مناسبتر هستند. دوم، نوع سنسور تصویر است؛ سنسورهای CMOS با کیفیت بالا، عملکرد بهتری در شرایط نوری مختلف دارند. سوم، دید در شب است؛ دوربینهای با کیفیت دارای مادونقرمز (IR) با برد مناسب (حداقل ۲۰ تا ۳۰ متر) هستند تا در تاریکی مطلق نیز تصویر واضحی ارائه دهند. چهارم، زاویه دید است که تعیین میکند دوربین چه محدودهای را پوشش میدهد. پنجم، درجه حفاظت (IP) برای دوربینهای فضای باز. ششم، قابلیتهای هوشمند مانند تشخیص حرکت، تشخیص چهره و هشدار ورود به منطقه ممنوعه. در نهایت، به برند معتبر، گارانتی و خدمات پس از فروش نیز توجه کنید.
در بازار ایران، برندهای متعددی در زمینه تولید دوربین مداربسته فعالیت میکنند که هر کدام سطوح کیفی و قیمتی متفاوتی دارند. از جمله برندهای معتبر خارجی میتوان به هایک ویژن (Hikvision)، داهوا (Dahua)، تیاندی (Tiandy)، اکسیس (Axis) و سونی (Sony) اشاره کرد. برند هایک ویژن به عنوان بزرگترین تولیدکننده دوربین مداربسته در جهان، محصولات با کیفیت و تکنولوژی پیشرفتهای را عرضه میکند. برند داهوا نیز یکی دیگر از برندهای محبوب و باکیفیت در ایران است. در مقابل، برندهای ایرانی مانند نایک ویژن، پارس بین، اکسوم و برایتون نیز در سالهای اخیر پیشرفت چشمگیری داشتهاند و محصولاتی با کیفیت قابل قبول و قیمت مناسبتر عرضه میکنند. تفاوت اصلی برندهای خارجی و ایرانی در کیفیت قطعات، تکنولوژی به کار رفته، دوام، وضوح تصویر، امکانات نرمافزاری و قیمت است. برندهای خارجی معمولاً از تکنولوژی پیشرفتهتری برخوردارند، در حالی که برندهای ایرانی با قیمت مناسبتر، گزینههای مقرونبهصرفهتری هستند.
نصب دوربین مداربسته یک کار تخصصی است که باید توسط تکنسینهای مجرب انجام شود. مراحل کلی نصب به این صورت است: ابتدا با توجه به نقشه امنیتی، محل دقیق نصب هر دوربین مشخص میشود تا بهترین پوشش تصویری را داشته باشد. سپس کابلکشی انجام میشود؛ در دوربینهای سیمی، کابل برق و کابل انتقال تصویر (کواکسیال یا شبکه) از محل دوربینها به سمت دستگاه ضبط کننده (DVR یا NVR) کشیده میشوند. در دوربینهای بیسیم، این مرحله بسیار سادهتر است و فقط نیاز به اتصال به برق و تنظیم شبکه وایفای دارد. پس از کابلکشی، دوربینها با استفاده از پایههای مخصوص روی دیوار یا سقف نصب و محکم میشوند. در مرحله بعد، اتصالات برق و سیگنال انجام شده و دوربینها به دستگاه ضبط متصل میشوند. در نهایت، تنظیمات نرمافزاری شامل تنظیم زاویه دوربین، کیفیت تصویر، زمانبندی ضبط و تنظیمات هشدار انجام میشود. هزینه نصب هر دوربین بسته به نوع و ارتفاع نصب، متفاوت است.
ارتفاع استاندارد نصب دوربین مداربسته، یکی از عوامل کلیدی در کیفیت تصویر و پوشش دید مناسب است. برای دوربینهای فضای داخلی مانند دوربینهای دام، ارتفاع استاندارد نصب معمولاً بین ۲.۵ تا ۳ متر از کف است. این ارتفاع به گونهای انتخاب شده که دوربین بتواند به خوبی چهره افراد را در محدوده دید خود ثبت کند و در عین حال از دسترس افراد و برخوردهای تصادفی دور باشد. برای دوربینهای فضای باز مانند دوربینهای بولت، ارتفاع نصب معمولاً بین ۳ تا ۶ متر است تا بتوانند محدوده وسیعتری را پوشش دهند و از دید افراد و عوامل محیطی مانند باران و گرد و غبار در امان باشند. رعایت ارتفاع استاندارد، علاوه بر افزایش کیفیت تصویر، از سرقت یا آسیب فیزیکی به دوربین نیز جلوگیری میکند. همچنین زاویه نصب دوربین باید به گونهای تنظیم شود که از تابش مستقیم نور خورشید به لنز جلوگیری شود تا تصویر دچار وضوح نشود.
تشخیص به موقع خرابی دوربین مداربسته، از بروز مشکلات بزرگتر و از دست رفتن اطلاعات مهم جلوگیری میکند. مهمترین نشانههای خرابی عبارتند از: تصویر ندادن یا صفحه سیاه که میتواند ناشی از قطعی برق، خرابی منبع تغذیه (آداپتور)، قطع شدن کابل، یا خرابی خود دوربین باشد. تصویر تار، محو یا با نویز نیز از علائم رایج است که معمولاً به دلیل کثیفی لنز، مشکل در فوکوس، یا خرابی سنسور تصویر رخ میدهد. قطع و وصل شدن مکرر تصویر نیز نشانهای از مشکل در کابلکشی، اتصالات شل یا منبع تغذیه ناپایدار است. عدم ضبط تصویر میتواند به دلیل خرابی هارد دیسک دستگاه ضبط یا پر شدن حافظه باشد. همچنین روشن نشدن چراغهای IR (دید در شب) و عدم تشخیص حرکت نیز از دیگر علائم خرابی هستند. در صورت مشاهده هر یک از این علائم، ابتدا برق و اتصالات را بررسی کنید و در صورت عدم بهبود، با یک تکنسین تماس بگیرید.
تصویر ندادن یا قطع شدن تصویر دوربین مداربسته، یکی از رایجترین مشکلات این سیستمهاست که دلایل متعددی دارد. شایعترین علت، مشکل در منبع تغذیه است؛ آداپتور یا منبع تغذیه دوربین ممکن است خراب شده باشد یا برق به دوربین نرسد. دومین علت، قطع یا شل بودن کابلهای اتصال (کابل برق یا کابل انتقال تصویر) است که با بررسی و محکم کردن اتصالات قابل رفع است. سومین علت، خرابی خود دوربین یا سنسور تصویر آن است که نیاز به تعویض دوربین دارد. چهارمین علت، مشکل در دستگاه ضبط (DVR یا NVR) مانند خرابی پورت ورودی یا تنظیمات نادرست کانال است. پنجمین علت، کمبود نور برای دوربینهای معمولی (غیر از دید در شب) است که باعث میشود تصویر تیره یا سیاه نمایش داده شود. برای رفع این مشکل، ابتدا برق و اتصالات را بررسی کنید، سپس دوربین را با یک دوربین سالم تست کنید تا مشخص شود مشکل از دوربین است یا دستگاه ضبط.
تصویر تار یا محو در دوربین مداربسته، کیفیت نظارت را به شدت کاهش میدهد و میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. شایعترین علت، کثیفی یا گرد و غبار روی لنز دوربین است که با تمیز کردن لنز با یک پارچه نرم و مخصوص لنز به راحتی قابل رفع است. دومین علت، تنظیم نبودن فوکوس دوربین است؛ بسیاری از دوربینها دارای حلقه فوکوس دستی هستند که در صورت جابجا شدن، تصویر را تار میکند و با تنظیم مجدد آن، مشکل برطرف میشود. سومین علت، مشکل در سنسور تصویر یا خرابی لنز است که نیاز به تعویض دوربین دارد. چهارمین علت، نور زیاد یا تابش مستقیم خورشید به لنز است که باعث ایجاد هاله و محو شدن تصویر میشود؛ در این حالت، تغییر زاویه دوربین یا استفاده از فیلترهای مخصوص میتواند کمککننده باشد. پنجمین علت، کیفیت پایین کابل یا فاصله زیاد از دستگاه ضبط است که باعث افت کیفیت سیگنال میشود. در صورت تداوم مشکل، بهتر است دوربین توسط تکنسین بررسی شود.